Η πλειονότητα των κομμάτων δεν συναίνεσε στην προώθηση προς ψήφιση των νομοσχεδίων του Υπουργείου Εσωτερικών, τα οποία προνοούν τροποποιήσεις στη νομοθεσία ώστε να μην καθίσταται αναγκαία η διεξαγωγή εκλογών σε περίπτωση παραίτησης του Φειδία Παναγιώτου από τη θέση του ευρωβουλευτή. Τα εν λόγω νομοσχέδια χαρακτηρίστηκαν φωτογραφικά, καθώς η έδρα του Φειδία θα περιερχόταν στην ΕΔΕΚ. Σε περίπτωση που ο Φειδίας επιλέξει τη βουλευτική έδρα, θα απαιτηθεί εκλογική διαδικασία και τον Ιούλιο, με το κόστος για το Δημόσιο να ανέρχεται στα €6 εκατ.
Μετά την ανακοίνωση του ανεξάρτητου ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου ότι θα διεκδικήσει θέση στις επικείμενες βουλευτικές εκλογές, το Υπουργείο Εσωτερικών αφήνει πλέον ανοιχτό το ενδεχόμενο διεξαγωγής εκλογών και τον προσεχή Ιούλιο. Κι αυτό διότι, εφόσον ο Φειδίας αποφασίσει να διατηρήσει τη βουλευτική του ιδιότητα – με τις δημοσκοπήσεις να θεωρούν σχεδόν βέβαιη την εκλογή του – τότε, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, θα πρέπει να προκηρυχθεί αναπληρωματική εκλογή εντός 45 ημερών για την κάλυψη της έδρας του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που θα κενωθεί. Αυτό συνεπάγεται τη λειτουργία όλων των εκλογικών κέντρων της Κυπριακής Δημοκρατίας, με εκτιμώμενο κόστος για το κράτος περίπου €6 εκατ.
Σε μια προσπάθεια πρόληψης, το Υπουργείο Εσωτερικών κατέθεσε τον περασμένο Δεκέμβριο δύο τροποποιητικά νομοσχέδια, τα οποία προνοούν ότι για την πλήρωση κενής έδρας ανεξάρτητου μεμονωμένου ευρωβουλευτή ή βουλευτή δεν θα απαιτείται αναπληρωματική εκλογή. Αντ’ αυτού, η έδρα θα αποδίδεται μέσω της διαδικασίας της δεύτερης κατανομής. Ωστόσο, η πλειοψηφία των μελών της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εσωτερικών αποφάσισε να μην τα προωθήσει στην Ολομέλεια για ψήφιση.
Τα κενά στις νομοθεσίες
Με βάση το άρθρο 35 του περί Εκλογής Μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων Νόμου, η κάλυψη έδρας που δεν καταλήφθηκε, αποποιήθηκε ή κενώθηκε πραγματοποιείται εντός 45 ημερών από τον πρώτο επιλαχόντα του συνδυασμού κόμματος, συνασπισμού κομμάτων ή συνδυασμού ανεξάρτητων, υπό την προϋπόθεση ότι ο επιλαχών εξακολουθεί να ανήκει στον ίδιο συνδυασμό. Παρ’ όλα αυτά, το ισχύον πλαίσιο δεν ρυθμίζει την περίπτωση βουλευτή που εξελέγη ως μεμονωμένος ανεξάρτητος υποψήφιος. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν υπάρχει επιλαχών, γεγονός που καθιστά υποχρεωτική τη διεξαγωγή αναπληρωματικής εκλογής.
Οι ίδιες διατάξεις εφαρμόζονται, κατ’ αναλογία, και στις εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, με αποτέλεσμα το ίδιο νομικό κενό να αφορά και την πλήρωση της έδρας ανεξάρτητου ευρωβουλευτή, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Φειδία Παναγιώτου.
ΥΠΕΣ: Γιατί πρέπει να ψηφιστούν
Κατά τη συζήτηση των νομοσχεδίων στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών, το Υπουργείο Εσωτερικών ανέπτυξε τα ακόλουθα επιχειρήματα:
1 Το ζήτημα αφορά την κάλυψη έδρας βουλευτή ή ευρωβουλευτή που εξελέγη ως μεμονωμένος ανεξάρτητος, χωρίς να υπάρχει επιλαχών, όπως συμβαίνει στους κομματικούς συνδυασμούς. Η υφιστάμενη νομοθεσία δημιουργεί δυσχέρειες, καθώς προβλέπει παγκύπρια αναπληρωματική εκλογή για ευρωβουλευτή και επαρχιακή για βουλευτή, εντός στενού χρονικού πλαισίου 45 ημερών.
2 Η ρύθμιση αυτή θεωρείται δυσανάλογη σε σχέση με τον σκοπό που εξυπηρετεί, δηλαδή την κάλυψη μίας μόνο έδρας, ενώ συνεπάγεται σημαντικό διοικητικό και οικονομικό βάρος. Το κόστος επιβαρύνει τόσο το κράτος όσο και τα πολιτικά κόμματα, ενώ οι πολίτες καλούνται κάθε φορά να επωμιστούν δαπάνη περίπου €6 εκατ. για αναπληρωματική εκλογή ευρωβουλευτή και περίπου €1 εκατ. για την πλήρωση βουλευτικής έδρας.
3 Λαμβάνοντας υπόψη τις ευρωεκλογές του 2024, κατά τις οποίες ανεξάρτητος μεμονωμένος υποψήφιος – ο Φειδίας Παναγιώτου – εξελέγη για πρώτη φορά ευρωβουλευτής, καθίσταται πλέον πιθανό και άλλοι μεμονωμένοι υποψήφιοι να επιτύχουν εκλογή στη Βουλή, εφόσον εξασφαλίσουν το εκλογικό μέτρο της πρώτης κατανομής, που κυμαίνεται περίπου μεταξύ 5.800 και 6.500 ψήφων, αναλόγως της εκλογικής περιφέρειας.
4 Με βάση τα πιο πάνω, τα δύο νομοσχέδια επιδιώκουν να ρυθμίσουν το θέμα έτσι ώστε να μην απαιτείται αναπληρωματική εκλογή, αλλά η κενωθείσα έδρα να καλύπτεται ως συνέχεια της κατανομής εδρών της προηγούμενης γενικής εκλογής.
Διευκρινίζεται ότι τα νομοσχέδια δεν μεταβάλλουν τη βασική πολιτική φιλοσοφία των υφιστάμενων νόμων, αλλά προτείνουν διαδικαστικές ρυθμίσεις προσαρμοσμένες στις ιδιαιτερότητές τους. Στην περίπτωση κένωσης βουλευτικής έδρας, λαμβάνεται υπόψη ότι στη δεύτερη κατανομή δεν συμμετέχουν οι συνδυασμοί ανεξαρτήτων ούτε οι μεμονωμένοι υποψήφιοι, συνεπώς η έδρα αποδίδεται αποκλειστικά σε κομματικούς συνδυασμούς. Αντίθετα, στις ευρωεκλογές, δικαίωμα συμμετοχής στη δεύτερη κατανομή έχουν τόσο οι μεμονωμένοι υποψήφιοι όσο και οι συνδυασμοί ανεξαρτήτων.
Γιατί δεν θα ψηφιστούν τώρα
Τα δύο νομοσχέδια εξετάστηκαν εκ νέου από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών, η οποία αποφάσισε κατά πλειοψηφία να μην τα προωθήσει για ψήφιση, επικαλούμενη δύο βασικούς λόγους:
Πρώτον, υφίσταται ο άγραφος κανόνας που τηρεί διαχρονικά η Βουλή, σύμφωνα με τον οποίο δεν τροποποιούνται οι εκλογικοί νόμοι λίγο πριν από εκλογές, ώστε να αποφεύγονται παρεμβάσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν το εκλογικό αποτέλεσμα.
Δεύτερον, το νομοσχέδιο που αφορά τις ευρωεκλογές κρίθηκε φωτογραφικό, καθώς εστιάζει ουσιαστικά στην περίπτωση του Φειδία Παναγιώτου. Επιπλέον, σύμφωνα με τις προτεινόμενες ρυθμίσεις, η έδρα του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα κατέληγε στην ΕΔΕΚ. Δηλαδή, ο Φειδίας Παναγιώτου, ο οποίος κατήλθε ως ανεξάρτητος στις ευρωεκλογές και συγκέντρωσε 71.330 ψήφους, καταρρίπτοντας το ρεκόρ των 67.251 σταυρών προτίμησης που κατείχε από το 2004 ο Ιωάννης Κασουλίδης, θα έβλεπε τελικά την έδρα να αποδίδεται στην ΕΔΕΚ;
